๐๐ขฬ๐ฅ๐ข, ๐๐ ๐๐๐ง๐๐ข๐ซ๐ฎ ๐๐๐๐. Vise-Prezidente Komisaun Ezekutiva (KE) Bee Timor-Leste, Empreza Públika (BTL, E.P) ba Asuntu Tékniku, José Filipe Ximenes Smith no Vise-Prezidente KE BTL, E.P ba Asuntu Korporativu, Manuel Tomas Amaral de Carvalho, hamutuk ho Diretór O&M, Aleixo dos Santos, Jestór DAK no Ofisiál Legál ho ekipa BTL, E.P, sosializa Dekretu Lei no Diploma Ministeriál, ba abitante sira iha aldeia Niken, suku Bairo-Pité, Postu-administrativu Dom Aleixo, Munisípiu Díli.
Iha atividade sosializasaun ne’e, BTL, E.P partilla detalla informasaun ba abitante sira, liga ba regulamentu ne’ebé abrigu iha Dekretu Lei nú. 41/2020 loron 25 fulan Setembru ne’ebé ko’alia kona-bá “Kriasaun Bee Timor-Leste, Empreza Públika (BTL, E.P), Dekretu Lei nú. 4/2004 loron 11 fulan Fevereiru, kona-bá “Aprova Rejime Fornesimentu Bee ba Konsumu Públiku”, nune’e mos Diploma Ministeriál nú. 1/2004 loron 11 fulan Fevereiru ne’ebé ko’alia kona-bá “Tabela Tarifária” no ikus liu Diploma Ministeriál nú. 1/2009 loron 5 fulan Outubru, kona-bá “Fiskalizasaun Sistema Abastesimentu Bee”. Atu nune’e abitante sira bele entende didi’ak regras BTL, E.P nian, liu-liu kona-bá oinsá atu selu tarifa bee, proibisaun ba koneksaun ilegál, labele estraga fasilidade públika nomos oinsá atu halo ligasaun foun.
Objetivu hosi realizasaun atividade sosializasaun ne’e, hodi partilla informasaun kona-bá, ezisténsia no papel BTL, E.P nian nomos uluk regulamentu nomos kritéria oinsá atu sai kliente BTL, E.P nian ba abitante sira, atu nune’e sira bele entende no apoia BTL, E.P, molok tékniku sira tun bá halo servisu melloramentu ba sistema kanalizasaun bee, iha aldeia Niken.
Vise-Prezidente KE BTL, E.P ba Asuntu Tékniku rekoñese, populasaun barak mak sei sofre bee durante tinan barak no komprende tebes komunidade sira-nia preokupasaun, tanba kresimentu populasaun, maibé ho rekursu bee ne’ebé la aumenta, inklui komunidade balun kontroi uma iha kanu, difikulta atu halo melloramentu, maibé ho limitasaun rekursu ne’ebé BTL, E.P iha (rekursu finanseira ), BTL, E.P labele responde abitante sira-nia nesesidade imediatamente ho oras 24 nia laran. Maibé hafoin sosializasaun ne’e, ekipa BTL, E.P sei tun ba halo servisu melloramentu ba sistema kanalizasaun iha aldeia Niken, nune’e bele hakmaan preokupasaun hirak ne’e. Tanba ne’e, husu Lideransa Komunitária no komunidade sira-nia apoia tomak, nune’e tékniku BTL, E.P nian atu tun bá halo servisu fíziku, labele hetan ameasa nomos hamosu desentendimentu ou intervensaun ruma, iha terrenu.
Vise-Prezidente ba Asuntu Tékniku destake mos, servisu melloramentu ba sistema bee no prosesu kanalizasaun bee hosi intake to’o iha konsumidór idak-idak nia uma, ida ne’e la fásil, tanba sei liuhosi prosesu lubuk ida. Tanba ne’e, wainhira servisu melloramentu hala’o iha aldeia ne’e no instalasaun bee ba uma kain sira kompleta ona, husu atu tau matan fasilidade bee nian nomos wainhira bee la sai, labele sobu rasik fasilidade hirak ne’e, maibé tenke hato’o ba parte tékniku BTL, E.P, atu bele hadi’a.
Iha biban ne’e, Vise-Prezidente KE BTL, E.P ba Asuntu Korporativu, sita mos kona-bá públiku sempre kestiona reseita ne’ebé BTL, E.P rekolla menus, tanba BTL, E.P aplika tarifa ba konsumidór sira ho presu ne’ebé kiik, katak bee ho litru 1000 ho de’it presu sentavos 20, ho nune’e mak reseita kiik. Hanesan iha aldeia Niken, totál populasaun iha aldeia Niken 1000-resin, provizoriamente uma kain ne’ebé hetan ou asesu ona bee hamutuk 76, maibé uma kain ida de’it mak kumpri nia dever, hodi hahú selu tarifa bee. Ho inkumprimentu hirak ne’e, hodi hamenus reseitas BTL, E.P nian. Maibé grafikamente hahú hosi estabelesimentu BTL, E.P nian to’o ohin loron, BTL, E.P kontribui ona reseitas boot no iha tinan 2025 nian, BTL, E.P arrekada reseita hamutuk $1.9 milloens. Hosi arrekadasaun reseitas hirak ne’e, atu bele kontribui diretamente ba OJE, hodi sustentabiliza funsionamentu mákina Estadu inklui sustenta servisu operasaun no manutensaun BTL, E.P nian.
Vise-Prezidente ba Asuntu Korporativu, husu ba kliente sira, atu evita uza sanyo hodi dada bee, tanba sei fó impaktu ba konsumidór sira seluk labele hetan bee ho di’ak, nomos ba sira ne’ebé uza sanyo, sei selu kustu bee ho presu ne’ebé boot.
Reprezentante Komandante PNTL Eskuadra Dom Aleixo hatete, ko'alia kona-ba sistema kanalizasaun bee moos, ida ne'e perténsia mos ba fasilidade Estadu nian, tanba ne'e solisita ba komunidade sira, atu tau matan no asegura fasilidade Estadu nian ne’ebé instala ona iha bairo sira. wainhira iha ema balun ne’ebé estraga sasan Estadu nian, ida ne'e krime, tenke informa ba parte relevante sira, hodi halo intervensaun ou aproximasaun ho kliente ne’ebé estraga fasilidade sira ne'e. Nomos rekomenda ba BTL, E.P wainhira atu kanaliza bee ba aldeia ne’e, tenke monta ho metru kontadór, nune’e komunidade sira bele uza bee ho kuidadu no komunidade sira bele selu taxa bee.
Xefe Aldeia Niken hatete, tinan barak ona, komunidade aldeia Niken enfrenta problema boot liu mak falta bee moos, nune’e sira sosa de’it bee ba sira-nia nesesidade loron-loron nian no komunidade barak mak la’o ho distánsia dook hodi buka bee. Maibé agradese tebes, tanba ohin BTL, E.P bele to’o direta iha aldeia ne’e, hodi halo sosializasaun kona-bá uzu bee moos nian no oinsá atu halo instalasaun. Maske seidauk realiza 100%, maibé ida ne’e hanesan pasu pozitivu ida, hodi fó resposta ba komunidade sira-nia preokupasaun. Nomos husu ba komunidade sira, atu hato’o problema ne’ebé durante ne’e sira enfrenta, atu nune’e BTL, E.P bele rona no fó resposta liga kestaun bee moos.
Lideransa Komunitária ne’e, husu ba BTL, E.P, wainhira atu instala sistema bee iha aldeia ne’e, tenke monta hotu metru kontadór ba abitante ida-idak, atu nune’e bele hetan bee hanesan no sira bele selu tuir gastu loron-loron nian.
Xefe aldeia mos rekoñese iha konsumidór sira uza bee, maibé balun mak seluk no barak mak la selu. Tanba ne'e, ohin hanesan oportunidade di’ak ida, atu BTL, E.P bele esplika regra sira kona-bá oinsá atu kontribui selu taxa bee nian.
Durante iha atividade sosializasaun ne’e, komunidade sira hato’o sira-nia preokupasaun kona-bá problema bee moos, rekomendasaun no susjestaun balun, BTL, E.P anota no sei halo intervensaun hodi responde ba kestaun hirak ne’e.
Relativamente ba preokupasaun hirak ne'e, Diretór O&M hatete, BTL, E.P anota sujestaun no preokupasaun sira ne’ebé ohin hato’o no atu hatan ba problema bee moos iha aldeia ne'e, mak BTL, E.P sei halo intervensaun liuhosi mellora sistema kanalizasaun bee, atu nune'e hodi kanaliza no fornese bee ba komunidade sira.
Partisipa iha atividade sosializasaun ne’e, parte seguransa PNTL, Lideransa Komunitária no abitante sira hosi aldeia Niken.